Wat is een trauma?

De veerkracht van kinderen en jongeren is doorgaans groot. Maar wordt een kind of jongere herhaaldelijk of langdurig blootgesteld aan (zeer) overweldigende gebeurtenissen die het gevoel van veiligheid en controle ernstig verstoren dan kan diepgaand trauma ontstaan (zoals verwaarlozing, huiselijk geweld, oorlog). We spreken dan van ontwikkelings- of complex trauma. Enkelvoudig trauma kan het gevolg zijn van een eenmalige zeer ingrijpende ervaring (zoals een ernstig ongeluk, verkrachting of een geweldsincident). 

Traumatische ervaringen kunnen diepgaand ingrijpen in het dagelijks functioneren en de ontwikkeling van een kind of een jongere. Hoe jonger, hoe sterker trauma de hersenontwikkeling en emotieregulatie beïnvloedt.

Hoe uit trauma zich bij kinderen en jongeren?

De symptomen van trauma verschillen per persoon per leeftijd en per ontwikkelingsfase.
Enkele voorbeelden zijn:

Bij jonge kinderen (4-7 jaar)

• Hevige angst of onverklaarbare driftbuien
• Terugval in gedrag (bijvoorbeeld weer bedplassen)
• Vastklampend gedrag of juist veelvuldige teruggetrokkenheid
• Spel dat het trauma telkens herhaalt
• Slaapproblemen van ernstige aard of hevige nachtmerries
  

Bij schoolkinderen (8-12 jaar)

• Ernstige, niet eerder vertoonde concentratieproblemen, sterk teruglopende schoolprestaties
• Somberheid of prikkelbaarheid
• Schaamte- of schuldgevoelens
• Lichamelijke aanhoudende klachten zonder medische oorzaak (hoofdpijn, buikpijn)
  Vermijdingsgedrag (bijvoorbeeld niet meer naar school willen, sociale contacten uit de weg gaan)
  

Bij pubers (13-18 jaar)

• Risicovol gedrag (bovenmatig middelengebruik, zelfbeschadiging)
• Problemen in sociale en liefdesrelaties en intimiteit
• Heftige stemmingswisselingen, woede-uitbarstingen
• Onverschilligheid die niet past bij de persoon of gevoelloosheid
• Suïcidale gedachten
  

Soms worden trauma-gerelateerde klachten niet als zodanig herkend. Ze kunnen lijken op concentratieproblemen die te relateren zijn aan AD(H)D, depressie, angststoornissen of gedragsstoornissen.

Hoe behandelen wij trauma?

Bij RIOzorg staat een persoonlijke benadering centraal in de behandeling. Er is aandacht voor wie iemand is, wat er speelt en hoe de omgeving eruitziet. Naast wat er wordt verteld, wordt ook gekeken naar hoe iemand dingen ervaart en wat werkt. Samen wordt onderzocht welke factoren bijdragen aan het gedrag en wordt een behandelplan opgesteld dat aansluit bij de hulpvraag.

Behandelmethoden die wij inzetten zijn onder andere:

1. EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)

Een kortdurende, effectieve behandelmethode voor het verwerken van zeer ingrijpende, schokkende gebeurtenissen. EMDR is geschikt voor kinderen vanaf 4 jaar en wordt aangepast aan leeftijd en belevingswereld (bijvoorbeeld via tekeningen of verhalen).

2. Trauma Focused-Cognitieve Gedragstherapie (TF-CGT)

TF-CGT is een bewezen effectieve behandelvorm waarin kinderen/jongeren én ouders werken aan het begrijpen, verwerken en betekenis geven aan het trauma. De therapie helpt ook bij het aanleren van specifieke vaardigheden om met ernstige spanningen om te gaan.

3. Ouder-kind behandeling (bij jonge kinderen)

Bij jonge kinderen (tot ca. 8 jaar) wordt vaak gewerkt via de ouder-kindrelatie. Denk hierbij aan Child-Parent Psychotherapy (CPP) of Video-feedback Interactiebegeleiding. Doel is het zoveel als mogelijk herstellen van de hechting en het laten terugkeren of minstens vergroten van het gevoel van veiligheid.

4. Systeemgerichte begeleiding

Ouders, verzorgers en soms ook scholen worden nauw betrokken bij de behandeling. We helpen ze  te begrijpen wat trauma mogelijk doet met gedrag en hoe ze hun kind hierin zo adequaat mogelijk kunnen ondersteunen.

Wanneer is behandeling nodig?

Niet elk kind dat iets heftigs meemaakt, ontwikkelt blijvende klachten. Als de symptomen zoals ongewone angstigheid, ernstige prikkelbaarheid of ernstige somberheid of depressieve gevoelens  maandenlang aanhouden of verergeren, kan professionele hulp nodig zijn.

Een traumabehandeling is gericht op het verwerken van de ingrijpende  ervaring, het herstellen van het gevoel van veiligheid en het extra versterken van aanwezig veerkracht. Ook ouders of verzorgers worden hierbij actief betrokken.

Wordt EMDR altijd ingezet bij trauma?

Bij RIOzorg wordt deze vraag regelmatig. De inzet van deze behandelvorm is afhankelijk van de cliënt, hulpvraag en wensen van de cliënt. De behandelaar doet dit in overleg met ouder(s)/verzorger(s).

Lyudmyla (17 jaar) was somber

‘Jarenlang had ik last van trauma, PTSS type II. Dit betekent dat ik langdurig was geconfronteerd met schokkende gebeurtenissen in mijn geboorteplaats Odessa. Een havenstad in Oekraïne aan de Zwarte Zee. De Russisch-Oekraïense Oorlog die zich daar sinds 2014 afspeelt, maakte dat mijn ouders, drie broertjes en ik zijn gevlucht naar Nederland. Sinds de Russische invasie in Oekraïne in 2002 merkte ik dat het verleden mij bleef achtervolgen. De verhalen van familie die daar nog woont zijn confronterend, maar de beelden op televisie en social media die sinds de invasie voortdurend te zien waren, maakten dat ik me niet meer kon concentreren, slaapproblemen kreeg en heel veel nachtmerries had. Ik beleefde zo vaak opnieuw wat ik in Odessa zag en hoorde. De brandende stad, de huilende en schreeuwende mensen, de dode mensen. Ik voel me regelmatig best somber en verdrietig. Ik kom daarom niet mee in de klas. Ik bleek baat te hebben bij EMDR. Mijn behandelaar van RIOzorg houdt scherp in de gaten of ik, naast mijn traumaklachten, ook andere klachten ervaar. Ze is alert en vraagt door. Ze luistert echt naar me. We hebben een prettige klik. Het traject is zwaar, maar ik ga ervoor. Ik hoop dat de beelden die ik zie als ik mijn ogen sluit helemaal verdwijnen.’ Lyudmyla, 17 jaar

Ik dacht dat ik voor de rest van mijn leven nachtmerries zou hebben, gelukkig gaat het steeds beter met mij.

– Lyudmyla (17) uit Purmerend